Đọc hiểu tiếng Anh cho trẻ tiểu học: vì sao con đọc được mà không hiểu

Buổi tối, con ngồi đọc cho ba mẹ nghe cả trang truyện tiếng Anh, đọc trôi chảy, phát âm gần như không vấp. Ba mẹ mừng lắm. Đến lúc hỏi “truyện kể về cái gì thế con” thì con ngẩn ra một lúc rồi lắc đầu.

Cảnh này quen với rất nhiều gia đình. Nó không có nghĩa là con lười hay con dốt. Nó chỉ có nghĩa là con đang mạnh ở một kỹ năng và còn yếu ở kỹ năng còn lại. Bài viết này nói về đọc hiểu tiếng Anh cho trẻ tiểu học: vì sao khoảng cách đó tồn tại, và ba mẹ làm gì để thu hẹp nó.

Đọc được thành tiếng và hiểu được nội dung là hai kỹ năng khác nhau

Đọc được không có nghĩa là hiểu được

Trang hướng dẫn phụ huynh của Oxford Owl cũng tách hai kỹ năng này rõ ràng khi hướng dẫn ba mẹ đồng hành cùng con đọc tại nhà.

Phần thứ nhất là giải mã chữ: nhìn thấy mặt chữ và biết nó phát ra âm gì. Đây là thứ phonics dạy, và trẻ Việt học phần này khá nhanh vì tiếng Việt cũng ghép vần theo lối tương tự.

Phần thứ hai là hiểu nghĩa: biết từ đó nghĩa là gì, các từ ghép lại thành ý gì, và cả đoạn đang kể chuyện gì. Phần này chậm hơn nhiều, vì nó phụ thuộc vào vốn từ và vào việc con có quen suy nghĩ trong lúc đọc hay không.

Trẻ Việt thường mạnh vế đầu, yếu vế sau. Con đọc “The cat sat on the mat” rất chuẩn nhưng trong đầu không hiện lên hình ảnh con mèo đang ngồi. Miệng đọc, đầu không theo kịp. 

Đọc hiểu tiếng Anh cho trẻ tiểu học yếu: 4 lý do thường gặp

Sách quá khó so với vốn từ

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và cũng dễ sửa nhất. Một trang có quá nhiều từ lạ thì dù con đọc đúng từng chữ, ý nghĩa vẫn đứt đoạn. Con giống như đang nghe một câu tiếng Việt bị mất một phần ba số từ.

Đọc quá nhanh, không dừng lại

Nhiều bé được khen khi đọc nhanh nên vô thức coi tốc độ là mục tiêu. Con lướt hết trang mà không dừng ở chỗ nào, và cũng không quay lại khi thấy khó hiểu.

Chưa có thói quen hình dung khi đọc

Người đọc tốt luôn dựng hình trong đầu song song với việc đọc. Trẻ nhỏ chưa tự làm việc này, cần người lớn nhắc: “Con thử tưởng tượng xem lúc đó nó trông thế nào”.

Không ai hỏi lại sau khi đọc

Nếu đọc xong là xong, con không có lý do gì để cố hiểu. Chỉ cần biết rằng lát nữa sẽ có người hỏi, cách con đọc đã khác ngay.

Bốn nguyên nhân hay gặp nhất, phần lớn đều sửa được tại nhà

Chọn sách đúng trình độ bằng quy tắc năm ngón tay

Đây là cách các giáo viên tiểu học ở nhiều nước dùng, đơn giản đến mức con tự làm được.

Cho con mở một trang bất kỳ ở giữa cuốn sách và đọc thầm. Mỗi lần gặp một từ không biết, con gập một ngón tay lại. Đọc hết trang rồi đếm:

• 0 – 1 ngón: sách hơi dễ, hợp để đọc cho vui, đọc nhanh
• 2 – 3 ngón: đúng trình độ, đây là vùng con học được nhiều nhất
• 4 ngón: hơi khó, đọc được nếu có người lớn ngồi cạnh
• 5 ngón trở lên: quá khó, nên để dành lại vài tháng nữa

Nguyên tắc rút ra: sách đúng trình độ quan trọng hơn sách hay. Một cuốn hay nhưng quá sức sẽ khiến con nản, còn một cuốn bình thường nhưng vừa sức lại giúp con tiến bộ thật.

Sách đúng trình độ quan trọng hơn sách hay

Cách đặt câu hỏi sau khi đọc để biết con hiểu tới đâu

Đừng hỏi “con hiểu chưa”  câu này bé nào cũng gật. Hãy hỏi theo ba tầng, từ dễ tới khó.

Tầng 1 — hỏi lại chi tiết. Câu trả lời nằm ngay trong sách. “Bạn ấy tên gì?”, “Con vật đó màu gì?”. Tầng này kiểm tra con có thật sự đọc hay chỉ phát âm.

Tầng 2 — hỏi vì sao. Câu trả lời phải suy ra, không có sẵn. “Vì sao bạn ấy buồn?”, “Chuyện gì xảy ra trước đó?”. Tầng này mới thật sự đo khả năng hiểu.

Tầng 3 — hỏi con nghĩ gì. Không có đáp án đúng sai. “Nếu là con thì con làm gì?”, “Con thích đoạn nào nhất?”. Tầng này giữ cho việc đọc là chuyện thú vị chứ không phải bài kiểm tra.

Ba mẹ không cần hỏi hết ba tầng mỗi lần. Một câu ở tầng 1 và một câu ở tầng 2 sau mỗi lần đọc là đủ.

Ba tầng câu hỏi, hỏi từ dễ tới khó

Luyện đọc hiểu tiếng Anh cho trẻ tiểu học mỗi ngày 15 phút

Không cần nhiều thời gian, cần đều. Khung ba bước dưới đây gọn trong khoảng mười lăm phút.

Bước 1 — đọc trước. Nhìn bìa và tranh, đoán xem truyện nói về gì. Bước này chỉ tốn một phút nhưng giúp đầu con “bật sẵn” đúng chủ đề.

Bước 2 — đọc cùng. Con đọc, ba mẹ ngồi cạnh. Gặp từ lạ thì gợi ý từ tranh trước, đừng dịch ngay. Chỉ dịch khi con đã thử đoán mà không ra.

Bước 3 — đọc lại và kể lại. Con kể lại bằng lời của mình, bằng tiếng Việt cũng được. Kể lại được là hiểu, không kể được thì quay lại đọc đoạn đó lần nữa.

Rèn đọc hiểu cùng Anh ngữ Đông Đô

Ở lớp, đọc hiểu được rèn theo cách mà ở nhà khó làm: con đọc cùng bạn, tranh luận về nội dung, và được giáo viên đặt câu hỏi có chủ đích ở đúng tầng phù hợp với mức của con. Chương trình tiểu học chuẩn Cambridge tại Đông Đô rèn đọc hiểu song song với ba kỹ năng còn lại chứ không tách rời.

Ba mẹ tìm hiểu thêm khoá tiếng Anh tiểu học chuẩn Cambridge. Nếu muốn rèn tiếp kỹ năng viết cho con, bài tổng hợp các chủ đề luyện viết tiếng Anh cho trẻ tiểu học trên site có sẵn danh sách chủ đề để bắt đầu.

FAQs – Câu hỏi thường gặp về đọc hiểu tiếng Anh cho trẻ

1. Nên cho con bắt đầu đọc sách tiếng Anh từ mấy tuổi?

Có thể đọc cho con nghe từ rất sớm, khoảng 3 tuổi. Còn để con tự đọc thì cần con đã học phonics và ghép được từ, thường quanh 6 đến 7 tuổi.

2. Có nên dịch sang tiếng Việt cho con hiểu không?

Có, nhưng để sau. Cho con thử đoán từ tranh và ngữ cảnh trước. Dịch ngay lập tức khiến con quen chờ được dịch thay vì tự xoay xở.

3. Con chỉ thích đọc một cuốn mãi có sao không?

Không sao, thậm chí tốt. Đọc lại nhiều lần giúp con chuyển từ “giải mã” sang “hiểu”, vì lần sau con không còn tốn sức đánh vần nữa.

4. Mỗi ngày nên đọc bao lâu?

Mười đến mười lăm phút mỗi ngày, đều đặn, tốt hơn nhiều so với một tiếng vào cuối tuần.

5. Ba mẹ không giỏi tiếng Anh thì hướng dẫn kiểu gì?

Ba mẹ vẫn làm được phần quan trọng nhất là đặt câu hỏi và nghe con kể lại  hai việc này hoàn toàn có thể làm bằng tiếng Việt. Phần phát âm thì để sách có tiếng hoặc giáo viên lo.

Muốn biết con đang đọc hiểu ở mức nào? Bài kiểm tra đầu vào tại Đông Đô đánh giá cả bốn kỹ năng, chỉ ra cụ thể con mạnh yếu ở đâu thay vì một điểm số chung.

Ba mẹ để lại thông tin tại trang liên hệ để được sắp lịch kiểm tra và tư vấn lộ trình.